پنج انگشت

پنج‌انگشت؛ میوه Vitex agnus-castus

پنج‌انگشت یا Chaste tree درختچه‌ای با نام علمی Vitex agnus-castus است. نام فارسی از برگ‌های پنجه‌ای می‌آید، اما بخش دارویی پژوهش‌شده میوه رسیده و خشک است. دانه‌های کوچک تیره و معطر گاهی شبیه فلفل‌اند و نام اروپایی monk’s pepper نیز از همین ویژگی می‌آید.

عطاری صفا میوه پنج‌انگشت مرغوب را با توجه به هویت گیاه، عطر طبیعی، سلامت دانه و نبود رطوبت انتخاب می‌کند. ارائه گیاهان هورمونی باکیفیت همراه اطلاعات مسئولانه، عطاری صفا را در میان بهترین عطاری‌های تهران به مرجعی معتبر برای خرید آگاهانه تبدیل کرده است.

فرم پژوهش‌شده با دمنوش برابر نیست

EMA یک عصاره خشک مشخص میوه را برای مصرف پیوسته در سندرم پیش از قاعدگی دارای کاربرد تثبیت‌شده می‌داند. عصاره نسبت دارو به گیاه، حلال و دوز تعریف‌شده دارد. پودر، میوه خردشده، دمنوش یا عرق پنج‌انگشت همان غلظت و زیست‌فراهمی را ندارند.

برای فرآورده استانداردتر می‌توانید عصاره خوراکی پنج‌انگشت را با برچسب و مقدار ماده مؤثره مقایسه کنید. تبدیل خودسرانه میلی‌گرم عصاره به گرم میوه علمی نیست.

سندرم پیش از قاعدگی یا PMS

یک کارآزمایی با ۱۷۸ زن نشان داد عصاره مشخص پنج‌انگشت در تحریک‌پذیری، تغییر خلق، خشم، سردرد و پری پستان نسبت به دارونما بهبود ایجاد کرد. EMA سایر فرآورده‌ها را فقط برای کمک سنتی به علائم خفیف پیش از قاعدگی می‌پذیرد، زیرا طراحی مطالعات آن‌ها قاطع نبود.

اثر معمولاً با مصرف منظم طی چند چرخه ارزیابی می‌شود، نه یک فنجان هنگام درد. اگر علائم عملکرد روزانه را مختل می‌کند، افسردگی شدید، فکر آسیب به خود یا درد غیرعادی وجود دارد، تشخیص PMDD، اندومتریوز یا بیماری دیگر لازم است.

درد و حساسیت پستان

پنج‌انگشت ممکن است از راه اثر بر محور هیپوفیز و پرولاکتین به حساسیت دوره‌ای پستان کمک کند. درد چرخه‌ای با توده جدید، ترشح خونی، فرورفتگی پوست یا درد یک‌طرفه مداوم متفاوت است و نیازمند معاینه است.

در بیماری پستان حساس به هورمون یا سابقه سرطان، مصرف بدون نظر انکولوژیست مناسب نیست. گیاه ابزار غربالگری نیست و ماموگرافی یا سونوگرافی توصیه‌شده را جایگزین نمی‌کند.

قاعدگی نامنظم، پرولاکتین و ناباروری

سازوکار دوپامینی فرضی می‌تواند پرولاکتین را در بعضی شرایط تغییر دهد، اما پنج‌انگشت درمان عمومی قاعدگی نامنظم یا ناباروری نیست. علت می‌تواند بارداری، تخمدان پلی‌کیستیک، تیروئید، وزن، یائسگی یا دارو باشد.

پیش از مصرف برای قطع قاعدگی، آزمایش بارداری و بررسی علت لازم است. اگر برای بارداری اقدام می‌کنید یا داروی تحریک تخمک‌گذاری، پروژسترون یا درمان ناباروری دارید، فقط با پزشک استفاده کنید. رازیانه نیز اثرات هورمونی متفاوتی دارد و ترکیب آن‌ها خودکار ایمن نیست.

روش مصرف و زمان ارزیابی

برای میوه فله دوز استاندارد واحدی وجود ندارد. اگر برچسب روش دمنوش دارد همان را رعایت کنید؛ برای فرآورده دارویی، نوع عصاره و دستور سازنده ملاک است. مصرف گهگاهی و تغییر مداوم مقدار ارزیابی اثر را دشوار می‌کند.

اگر طی سه چرخه بهبود ایجاد نشد یا علائم بدتر شد، ادامه خودسرانه مناسب نیست. از ساخت تنتور الکلی خانگی و ترکیب چند گیاه هورمونی پرهیز کنید.

قرص جلوگیری و داروهای هورمونی

TGA درباره احتمال تداخل پنج‌انگشت با قرص جلوگیری هشدار داده و یک گزارش بارداری ناخواسته هم‌زمان با لوونورژسترل دریافت کرده است. رابطه قطعی نیست، اما پیام ایمنی روشن است: همراه قرص جلوگیری، پروژسترون، استروژن، درمان جایگزینی هورمون یا ضد‌استروژن با پزشک مشورت کنید.

خونریزی بین قاعدگی، تغییر شدید چرخه یا احتمال بارداری نیازمند تست و ارزیابی است. هیچ گیاهی نباید روش پیشگیری مطمئن را جایگزین کند.

داروهای دوپامینی و بیماری‌های زمینه‌ای

به‌علت اثر دوپامینی احتمالی، تداخل با آگونیست‌ها یا آنتاگونیست‌های دوپامین قابل رد نیست؛ از جمله بعضی داروهای پارکینسون، ضدروان‌پریشی و متوکلوپرامید. بیماری هیپوفیز یا تومور ترشح‌کننده پرولاکتین نیازمند متخصص است.

عوارض گزارش‌شده شامل تهوع، درد شکم، سردرد، سرگیجه، آکنه، راش و اختلال قاعدگی است. تورم صورت، دشواری تنفس یا بلع واکنش شدید و اورژانسی است.

بارداری، شیردهی و نگهداری

EMA مصرف در بارداری را توصیه نمی‌کند و می‌گوید گیاه ممکن است بر شیردهی اثر بگذارد؛ در شیردهی نیز مناسب نیست. کودکان و نوجوانان بدون نظر متخصص مصرف نکنند. داده ایمنی برای مصرف طولانی خارج از کاربرد مشخص محدود است.

بسته ۷۵ گرم برای آزمون، ۱۵۰ گرم برای دوره محدود و ۲۲۵ گرم فقط با برنامه مشخص مناسب است. در ظرف مات، خشک، خنک و دربسته نگه دارید. محصولات مرتبط: عصاره پنج‌انگشت، رازیانه و عرق رازیانه.

مونوگراف رسمی EMA برای میوه پنج‌انگشت شواهد PMS، عوارض و محدودیت بارداری را توضیح می‌دهد. هشدار رسمی TGA درباره تداخل با قرص جلوگیری نیز مبنای احتیاط دارویی این صفحه است.